Stowarzyszenie

Sylwetki

dr inż. Tomasz Sobczak

Przewodniczący PTGem

Wykształcenie ogólne

  1. Absolwent Politechniki Warszawskiej na wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej, specjalność Optyka kryształów.
  2. Doktor nauk geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, specjalność gemmologia.

Wykształcenie specjalistyczne

  1. Gemmolog dyplomowany Gemological Institute of America, Santa Monica, USA.
  2. Gemmolog dyplomowany i Członek fachowy Deutsche Gemmologische Gesellschaft, Idar-Oberstein, RFN.
  3. Gemmolog dyplomowany Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego.
  4. Fachowy doradca ds. obrotu kamieniami szlachetnymi Deutsche Gemmologische Gesellschaft, Idar-Oberstein, RFN.
  5. Absolwent kursów dokształcających Deutsche Gemmologische Gesellschaft dla rzeczoznawców gemmologicznych: Kamienie szlachetne 5, Diamenty 5, Korundy, Beryle oraz Wysokowartościowe kamienie szlachetne.
  6. Absolwent kursu gemmologicznego na Uniwersytecie im. K. Ruprechta w Heidelbergu, RFN.
  7. Ekspert diamentów Gemological Institute of America, Santa Monica, USA.
  8. Ekspert diamentów Deutsche Gemmologische Gesellschaft, Idar-Oberstein, RFN.
  9. Ekspert diamentów International Gemmological Institute w Antwerpii, Belgia.
  10. Ekspert diamentów Hoge Raad voor Diamant w Antwerpii, Belgia.
  • Biegły sądowy dla dziedziny gemmologii Sądu Okręgowego w Warszawie.
  • Rzeczoznawca Inspekcji Handlowej do spraw jakości produktów lub usług, specjalność jubilerstwo i gemmologia, dla województw: mazowieckiego, łódzkiego i podlaskiego.
  • Biegły skarbowy Izby Skarbowej w Warszawie, specjalność jubilerstwo i gemmologia.
  • Sekretarz generalny Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego w latach 1998-2009.
  • Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego od 2009 r. (www.ptgem.org.pl).
  • Autor 26 książek, w tym m.in.: Diamenty jubilerskie, Encyklopedia diamentów, Rzeczoznawstwo diamentów jubilerskich, Kamienie szlachetne, Brylanty 4C, Atlas klas czystości brylantów.
  • Autor ponad 160 artykułów w czasopismach naukowych – Acta Universitatis Wratislaviensis, Mineralogia Polonica, Neoterm, Prace Specjalne Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego oraz czasopismach popularnonaukowych – Gems & Gemology (USA), Gems & Jewelry, Journal of Gemmology (Wlk. Brytania), Magyar Otvos (Węgry), Mineralien Magazin Lapis i Zeitschtrift der DGemG (Niemcy), Normalizacja, Polski Jubiler, Promenada Sukcesu, RynekJubilerski.pl, Świat Techniki, Top Class, Wiedza i Życie, Zegarki & Biżuteria oraz Wszechświat.
  • Redaktor działu Gemmologia kwartalnika Polski Jubiler w latach 1997-2004, redaktor naczelny miesięcznika Zegarki & Biżuteria w latach 2005-2006, z-ca redaktora naczelnego kwartalnika RynekJubilerski.pl w latach 2007-12, z-ca redaktora naczelnego magazynu Gems & Jewelry w latach 2015-2017, od 2018 r. wydawca i redaktor naczelny magazynu Diamonds Review.

Profesor Barbara Kosmowska-Ceranowicz

Geolog, muzeolog, gemmolog, badacz bursztynu

Prof. dr hab. Barbara Kosmowska-Ceranowicz urodziła się w Warszawie, wykształcenie średnie (udokumentowane maturą) uzyskała w Gimnazjum i Liceum im. Przemysława w Rogoźnie Wlkp. Studia wyższe ukończyła w 1956 r., na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Tematem pracy magisterskiej pod kierunkiem prof. J. Samsonowicza dotyczyła geologii stratygraficznej dolnego kambru w Górach Świętokrzyskich. Wczesno młodzieńczym pragnieniem Pani Profesor - jak sama przyznaje - miała być medycyna. Niestety „obcość klasowa" uniemożliwiła studia na Akademii Medycznej; podjęła więc pracę w 1951 r. jako analityk w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Poznaniu.

W latach 1951-1952 podjęła studia na Wydziale Nauk o Ziemi Uniwersytetu Wrocławskiego by ostatecznie w latach 1953-1956 dalsze studia kontynuować na UW.

Przebieg pracy naukowej Pani Profesor przedstawia się następująco: doktorat - PAN, Wydział VII, geologia, 1965 r. (zob. „Prace Muzeum Ziemi" 1966, 9 s. 223-296), habilitacja - Uniwersytet Warszawski, Wydział Geologii, 1980 r.

Jako człowiek - ciepła, przyjazna, uczynna; jako dydaktyk - łagodna, cierpliwa, chętnie przekazująca wiedzę swoim słuchaczom, umiejętnie dostosowującą poziom prelekcji do możliwości poznawczych słuchaczy; jako naukowiec – dokładna, dociekliwa, nie znosząca bylejakości, zaangażowana i oddana bez reszty swojej ukochanej pracy nad bursztynem, której poświęciła - jako dotychczas - ponad trzydzieści pięć lat; i wreszcie jako koleżanka gemmolog - dyskretna, merytorycznie wyrozumiała, nie narzucająca swojego stanowiska.

Pisarstwo Pani Profesor, którego jest mnóstwo, zarówno w sferze poznawczej i ściśle naukowej, jak i popularyzatorskiej, cechuje nie tylko wyjątkowa staranność i merytoryczna poprawność, ale również naukowa ciekawość i drobiazgowość, aby wszystko co nowe i ciekawe podawane było natychmiast. Stąd też liczne przepisy, które mogą stanowić dodatkowe źródło poznania, niestety w praktyce jubilerskiej i bursztyniarskiej rzadko wykorzystywane. A szkoda.

Tyle subiektywnego spojrzenia na osobowość Pani Profesor i Jej dokonania. Myślę, że Czytelnicy zechcą mi wybaczyć ten opis, ale przeglądając twórczy dorobek tej skromnej kobiety nie mogę pozbyć się zadziwienia.

W Muzeum Ziemi PAN pracuje od 1956 r. kolejno na stanowiskach od młodszego asystenta do profesora. Do 1974 r. kieruje Działem Popularyzacji i następnie Działem Geologii, a od końca 1974 r. do dziś prowadzi Dział Bursztynu.

Była członkiem założycielem Grupy Roboczej Minerałów Organicznych Międzynarodowego Towarzystwa Mineralogicznego (WGOM IMA), członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego i honorowym członkiem założycielem Międzynarodowego Stowarzyszenia Bursztynników, także innych organizacji krajowych i zagranicznych (np. Bernstein Arbeitskreis w Hamburgu). Współpracowała z Międzynarodowym Komitetem Naukowym Światowego Kongresu „On Amber Inklusions" w Hiszpanii i Międzynarodową Konferencją „Ukrainian amber world" w Kijowie; jest Wiceprzewodniczącą Światowej Rady Bursztynu w Gdańsku.

Ważnym forum prezentowania wyników badań nad bursztynem, a także inspirowania nowych inicjatyw, są organizowane doroczne (od 1976 r.) w Muzeum Ziemi interdyscyplinarne spotkania badaczy bursztynu z Polski i zagranicy.

Nie mniej ważnym forum są seminaria na corocznych targach bursztynu AMBERIF w Gdańsku (od 1994 r.). Dorobek tych spotkań został opublikowany w specjalnym, dwujęzycznym wydaniu pt. „Bursztyn poglądy opinie". W przygotowaniu tom następny. Ponadto cykl wystaw według Jej koncepcji w ramach targów „Złoto, Srebro, Czas" w Warszawie (od 2001 r.) w celu upowszechniania wiedzy o bursztynie. Często jest ich autorem.

Wystawy czasowe i objazdowe organizowane już od 1978 r. stały się ważnym doświadczeniem w popularyzowaniu wiedzy o bursztynie. W ciągu ok. 30 lat odbyło się 65 otwarć, w tym 17 za granicą. Wystawom towarzyszą wykłady, seminaria, konferencje oraz liczne publikacje, w tym również (przez kilka lat), w czasopiśmie Polski Jubiler.

Opracowanie ponad półwiecznych dziejów warszawskich zbiorów bursztynu ma po za wartością dokumentu historycznego, również walor metodyczny. Stanowi podstawę prac naukowych w różnych dyscyplinach wiedzy, a w odniesieniu do potrzeb przemysłu jubilerskiego i zdobniczego bogaty materiał dla badań stosowanych.

We wszystkich popularyzacyjnych inicjatywach udział Pani Profesor stał się nieodzowny. Ona uczy, wykłada, instruuje i nadzoruje. Dlatego o Jej obecność we wszystkich tych przedsięwzięciach organizatorzy szczególnie zabiegają. W sumie Profesor B. Kosmowska-Ceranowicz brała udział ponad 40 razy w różnego rodzaju Kongresach i Konferencjach w kraju i zagranicą przedstawiając swoje doświadczenie i wyniki prac nad bursztynem.

Ta naukowa i popularyzatorska działalność nie mogła nie skutkować różnymi wyróżnieniami, nagrodami, medalami i odznaczeniami przynoszącymi Jej zapewne dużą satysfakcję w tym choćby „Bursztynnik stulecia Barbara Kosmowska-Ceranowicz", jak napisano na statuetce ofiarowanej przez Stowarzyszenie Bursztynników, czy Krzyż Kawalerii Orderu Odrodzenia Polski (2001 r.) oraz złotą odznakę Min. Kultury i Dziedzictwa Narodowego za „Opieką nad zabytkami" (2002 r.). Wspomnę jeszcze poniekąd dla satysfakcji wszystkich polskich gemmologów, że przyznano Jej złotą odznakę PTGem (2001 r.) „Za całokształt pracy w ramach Towarzystwa oraz olbrzymie zasługi w krzewieniu wiedzy gemmologicznej pośród społeczeństwa".

Bibliografia Pani Profesor składa się z ponad 200 pozycji. Tematem jest głównie bursztyn bałtycki (sukcynit i jego odmiany), ale też bursztyn meksykański i dominikański, także inne żywice kopalne świata, żywice subfosylne. Obejmuje ich genezę, właściwości, złoża, mikrostruktury i imitacje.

Obecnie Profesor Kosmowska-Ceranowicz kontynuuje pracę w międzynarodowym współautorstwie nad atlasem krzywych IR bursztynu i innych żywic kopalnych. Wykorzystując metodę IRS zgromadziła ich już ponad 700. Badaniami zamierza objąć ponad 100 żywic kopalnych dotychczas odkrytych na wszystkich kontynentach świata.

Kończąc tą krótką notkę biograficzną najwybitniejszego znawcy bursztynu, wspomnę tylko o ostatnim artykule wydrukowanym w 2009 r. w Belgradzie. Dotyczy on odkrycia w mikroskopie elektronowym SIEM przez Panią Profesor mikrokryształów kwasu bursztynowego w bursztynie białym. To kolejne znaczące odkrycie.

Gratulujemy sukcesów. Dr inż. Nikodem Sobczak


Andrzej Grodzicki

Petrograf i gemmolog

Prof. dr hab. Andrzej Filip Grodzicki urodził się 24.04.1935 w Sokołowie koło Włocławka. Od lat szkolnych związany jest z Dolnym Śląskiem, od roku 1952 z Wrocławiem, gdzie w roku 1959 ukończył studia na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracę zawodową rozpoczął w lipcu 1960 roku na stanowisku asystenta w Zespole Katedr Geologii i Mineralogii UWr.

Prof. dr hab. Andrzej Grodzicki jest członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, wieloletnim członkiem władz tego towarzystwa i aktualnie pełni funkcję Przewodniczącego Głównego Sądu Koleżeńskiego PTGem. Jest również członkiem wielu komitetów i towarzystw naukowych, m.in. Komitetu Nauk Mineralogicznych PAN, Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności oraz International Commission on the History of Geological Sciences (INHiGEO) przy Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych .

Rozprawę doktorską obronił w roku 1969, a w roku 1988 nadano Mu stopień naukowy doktora habilitowanego.

W roku 1990 został mianowany na stanowisko docenta, a dwa lata później otrzymał stanowisko profesora nadzwyczajnego w Uniwersytecie Wrocławskim.

W roku 1998 został Mu nadany tytuł naukowy profesora Nauk o Ziemi.

Profesor A. Grodzicki jest posiadaczem 4 patentów, opublikował ponad 120 prac naukowych zarówno w czasopismach krajowych, jak i zagranicznych. Są wśród nich, m.in. rozdziały o złocie i piaskach szklarskich w monografii „Surowce mineralne Dolnego Śląska”, książka pt. „Metoda denudodezagregacji i jej zastosowanie w badaniach skał okruchowych”, a także jest redaktorem i współautorem dzieła „Historia nauk geologicznych na Uniwersytecie Wrocławskim 1811-2003”, Wrocław 2003.

Zainteresowania profesora koncentrują się na kilku głównych zagadnieniach:

1) Petrografii okruchowych skał osadowych Polski południowo-zachodniej, ze szczególnym uwzględnieniem litostratygrafii miocenu, pliocenu i plejstocenu w aspekcie ustalania granic między nimi. Jest autorem nowej, samodzielnie opracowanej oryginalnej metody badań kenozoicznych skał okruchowych, która znalazła zastosowanie w ustalaniu litostratygrafii osadów, oraz autorem teorii procesu, nazwanego denudodezagregacją. Ważnym osiągnięciem profesora A. Grodzickiego jest zastosowanie wynalezionej przez Niego metody denudodezagregacji do bardziej wydajnego wzbogacania surowców mineralnych. Jest On autorem bądź współautorem 11 patentów. Między innymi opracował metodę pozyskiwania kamieni szlachetnych i ozdobnych ze skał litych metodą selektywnej dezintergacji. Założenia tej metody zostały opublikowane w roku 1996 w Akta Universitatis Wratislawiensis. Prace geologiczno-mineralogiczne t.51.

2) Petroarcheologii i petroarchitektury. Interdyscyplinarne zainteresowania A. Grodzickiego znalazły wyraz we wspólnych opracowaniach naukowych wykonanych w ramach petroarcheologii, łączącej metody stosowane w petrografii i archeologii. Objęły one wspólne badania wykonane z archeologami z różnych ośrodków naukowych Wrocławia i Brna, a dotyczyły analizy składu materiałów kamiennych spotykanych w różnych poziomach kulturowych Dolnego Śląska, a także ustalaniu pozycji stratygraficznej stanowisk archeologicznych.

3) Gemmologii – gdzie szczególną uwagę poświęcił badaniu kamieni szlachetnych i złota występujących w skałach okruchowych różnego wieku. Wynikiem tych dociekań jest kilkanaście artykułów charakteryzujących rozsypiskowe złoża złota z terenu Polski południowo-zachodniej. W toku swoich badań terenowych profesor odkrył kilka podwyższonych (anomalnych) koncentracji kamieni szlachetnych w Sudetach. Np. występowanie barwnych cyrkonów rejonu Złotoryi i Legnickiego Pola oraz w aluwiach bloku karkonosko-izerskiego (Przegl. Geol. Nr 4 1971), korundów na Dolnym Śląsku (Przegl. Geol. Nr 5 1975), czy kamieni szlachetnych i ozdobnych w osadach doliny Bobru (Mater. II Międzynar. Sympozjum Lwówek Śl. 2001).

Wiele prac dotyczy kamieni szlachetnych i gemmologii regionalnej, np. kamieni szlachetnych i ozdobnych dawnego województwa jeleniogórskiego ora sposobów ich pozyskiwania (Rocznik Jeleniogórski t. 14 1976).

Badania dotyczące występowania kamieni szlachetnych i ozdobnych w skałach okruchowych Dolnego Śląska zostały podsumowane w artykule zamieszczonym w Przeglądzie Geologicznym nr 3 w roku 1976.

Inne publikacje poświęcone są metodom poszukiwań złota i kamieni szlachetnych. Szczególnie wśród miłośników minerałów popularne jest opracowanie autorstwa Profesora pt. „Informator dla amatora – poszukiwacza złota, kamieni szlachetnych i ozdobnych” wydany po raz pierwszy w roku 1981 w Jeleniej Górze. Miał on już kilka wydań.

Prof. dr hab. Andrzej Grodzicki zajmował się też gemmologią praktyczną i chcąc pogłębić swoje kwalifikacje ukończył w roku 1985 kurs czeladniczo-mistrzowski w zakresie szlifowania kamieni szlachetnych i ozdobnych. Następnie od 1.04.1986 roku do 31.03.1990 roku był członkiem Komisji Egzaminacyjnej Czeladniczo-Mistrzowskiej dla szlifierzy kamieni szlachetnych i ozdobnych przy Zarządzie Izby Rzemieślniczej we Wrocławiu. Od 1978 roku był także społecznym konsultantem do spraw gemmologii w Zakładzie Promieniowania Optycznego (kierowanego przez doc. Dr Nikodema Sobczaka) w Centralnym Urzędzie Miar i Jakości w Warszawie.

Nie zaniedbuje również prof. A. Grodzicki spraw związanych z popularyzacją wiedzy gemmologicznej. Sam lub we współpracy z innymi opublikował wiele artykułów o kamieniach szlachetnych między innymi w czasopiśmie Wszechświat.

Był współorganizatorem w roku 1974 i pierwszym wiceprezesem Oddziału Dolnośląskiego Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk o Ziemi.

Zasiadał wielokrotnie w sądach konkursowych Giełd Minerałów we Wrocławiu, Warszawie i Kielcach.

Od roku 1997 jest konsultantem największej imprezy kolekcjonerów minerałów w Polsce pod nazwą „Lwóweckie Lato Agatowe” organizowanej w Lwówku Śląskim. W ramach tej imprezy współorganizował w lipcu 2001 roku II Międzynarodowe Sympozjum Gemmologiczne pt. „Rola kamieni szlachetnych i architektonicznych w rozwoju regionu”.

Jest członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, wieloletnim członkiem władz tego towarzystwa i aktualnie pełni funkcję Przewodniczącego Głównego Sądu Koleżeńskiego PTGem. Za swą działalność w tym towarzystwie otrzymał srebrną i złotą odznakę PTGem.

Prof. dr hab. Andrzej Grodzicki od wielu lat jest konsultantem samorządów lokalnych Złotoryi, Lwówka Śląskiego i Głuchołaz. Należał między innymi do współinicjatorów zorganizowania Mistrzostw Polski i Świata w Płukaniu Złota w Złotoryi. Wyrazem uznania Jego zasług dla Ziemi Złotoryjskiej było przyznanie Mu tytułu honorowego członka Polskiego Bractwa Kopaczy Złota oraz honorowego wyróżnienia statuetką pt. „Kryształ złota” ufundowanej przez burmistrza Złotoryi.

Profesor Grodzicki był Kierownikiem stworzonej przez Niego od podstaw Pracowni Separacji i Wzbogacania Minerałów w Instytucie Nauk Geologicznych UWr (1986-2005) oraz kierował Muzeum Geologicznym im. H. Teissere’a Uniwersytetu Wrocławskiego (1999-2005).

Za swoją działalność naukowo-dydaktyczną był wielokrotnie nagradzany odznaczeniami państwowymi oraz nagrodami ministra i rektora UWr.

Jest członkiem wielu komitetów i towarzystw naukowych m.in. Komitetu Nauk Mineralogicznych PAN, Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności, International Commission on the History of Geological Sciences (INHiGEO) przy Międzynarodowej Unii Nauk Geologicznych i szeregu innych.

Obecnie prof. dr hab. A. Grodzicki wykłada w Szkole Wyższej Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania we Wrocławiu na specjalności jubilerstwo i rzeczoznawstwo kamieni szlachetnych. Jest też członkiem Rady Naukowej Muzeum Przyrodniczego w Jeleniej Górze.

Od kilku lat jest mocno zaangażowany w opracowanie i promowanie szlaków geoturystycznych związanych ze złotem i kamieniami szlachetnymi: południowo-wschodniego (Złoty Stok, Głuchołazy, Prudnik, Zlate Hory, Jesenik) oraz północno-zachodniego (Legnickie Pole, Złotoryja, Lwówek Śląski, Dziwiszów, Kotlina Jeleniogórska).

W druku znajduje się Jego praca pt. „Placer gold in Sudetes Mountains and in their foreland” w monografii „Gold in Poland”.

Prof. dr hab. Michał Sachanbiński


Prof. dr hab. Wiesław Heflik

Mineralog, petrograf, gemmolog, badacz skał krystalicznych oraz kamieni ozdobnych Polski

Prof. dr hab. Wiesław Heflik to człowiek wielkiego formatu, postać wielce zasłużona na polu nauki w dziedzinie mineralogii, petrografii i geochemii a także gemmologii. To wielki autorytet moralny i wzór dla młodego pokolenia twórców współczesnej nauki.

Działalność zawodową prof. W. Heflik rozpoczął już na studiach, jako stażysta w Katedrze Mineralogii i Petrografii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po ukończeniu studiów w 1956 roku rozpoczął pracę w Instytucie Geologicznym w Warszawie, w Pracowni Geochemii kierowanej przez wybitnego krystalografa prof. dr. hab. A. Łaszkiewicza, jednakże na własne życzenie przeniósł się do Krakowa, gdzie początkowo znalazł zatrudnienie w Laboratorium Przemysłu Naftowego, a następnie w Zakładzie Geoanalityki Instytutu Naftowego, by w 1958 roku objąć stanowisko starszego asystenta w Katedrze Surowców Mineralnych na Wydziale Geologiczno- Poszukiwawczym AGH. Od tego momentu droga życiowa prof. W. Heflika została na trwale związana z Uczelnią, której poświęcił prawie pół wieku swojej nadzwyczaj aktywnej działalności zawodowej.

Do pełnego obrazu kariery naukowej W. Heflika należy przytoczyć kolejne fakty: 1963 rok – doktorat z zakresu mineralogii i petrografii; 1966 rok – tytuł doktora habilitowanego; 1969 rok – stanowisko docenta; 1975 rok – tytuł profesora nadzwyczajnego; 1987 rok – tytuł profesora zwyczajnego.

Już w początkowych okresach działalności zawodowej W. Heflik odbył liczne staże zagraniczne i wyprawy naukowe, m.in. w 1962 roku w Katedrach Mineralogii i Petrografii na Uniwersytetach w Brnie i Pradze, w 1963 roku – na Uniwersytecie

im. Humbolta w Berlinie, w 1964 roku – na Uniwersytecie im. Łomonosowa w Moskwie i w 1974 roku – na Uniwersytecie w Genewie. W latach 1985-1987 W. Heflik przebywał na kontrakcie w Algierii, co zaowocowało z czasem wieloma publikacjami, które ukazały się w różnych czasopismach krajowych i zagranicznych.

Na szczególne podkreślenie zasługują jego prace mineralogiczno-petrograficzne dotyczące skał magmowych (głównie wulkanitów) i występujących w nich minerałów. Przykładowo, opisał doleryty z Kiksou, symplektyty, asocjacje winchit-piemontytchloryt- kalcyt oraz tilasyt-kwarclaumontyt z Djebel Guettara, procesy epidotyzacji bazaltów oraz turmalin z prekambryjskich skał Oued Damrane (pn.-wsch. Sahara). Osobiste przeżycia z pobytu w Afryce W. Heflik przedstawił w książce popularno-naukowej pt. „Tajemnice Sahary” (Wyd. Secesja, 1992).

Przegląd ponad 350 publikacji prof. W. Heflika wskazuje na szeroki wachlarz jego zainteresowań. Są to głównie pozycje z zakresu mineralogii i petrografii skał magmowych i metamorficznych Dolnego Śląska oraz przedgórza Karpat. Wśród nich są i takie, w których autor po raz pierwszy przedstawił opis nieznanych dotąd minerałów i skał. Na szczególną uwagę zasługują wyniki badań przeprowadzonych w łomie nefrytu w Jordanowie Śląskim, w którym rozpoznał i dokładnie opisał kilkadziesiąt minerałów w obrębie unikatowej paragenezy, m.in. dotychczas nieznany tam pumpellyit jak również nowo rozpoznany hydrogranat (hydrogrossular) chromowy. Pionierski charakter miały także badania dotyczące możliwości występowania rodingitów w ok. Sobótki, których obecność ostatecznie potwierdził prof. A. Majerowicz z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Wiele publikacji W. Heflika dotyczy petrografii granitoidów i skał skaleniowych Dolnego Śląska (współautorstwo m.in. z prof. M. Budkiewiczem). Szczegółowo opisał on również turmaliny z żyły kwarcowo-topazowej z Kamienia k. Mirska. 

Od 1964 roku W. Heflik wspólnie z K. Koniorem prowadził systematyczne badania skał magmowych i metamorficznych – diabazów, gabra, granitoidów, łupków krystalicznych a także staropaleozoicznych utworów osadowych (zlepieńców, dolomitów) podłoża przedgórza Karpat. W jednej z tych publikacji W. Heflik uzasadnia związek genetyczny granitoidów podłoża przedgórza Karpat z granitoidami Tatr. W literaturze naukowej jest to pierwsze tego typu studium porównawcze. W latach 70 i 80 ubiegłego stulecia działalność naukowo-badawcza W. Heflika koncentrowała się głównie na skałach magmowych i metamorficznych napotkanych otworami wiertniczymi w staropaleozoicznym podłożu Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Efektem tych prac były liczne publikacje dotyczące granitoidów, diabazów, lamprofirów oraz hornfelsów, częściowo wykonane we współautorstwie z M. Muszyńskim, W. Parachoniakiem, K. Piekarskim i T. Ratajczakiem.

Praktyczny aspekt miały prace poszukiwawcze złóż rud i kopalin, zarówno na terenie kraju jak i za granicą, m.in. chromitu, kaolinu, magnezytu, a także systematycznie prowadzone badania skał węglanowych (dolomitów) z przedgórza Karpat i monokliny przedsudeckiej, jako potencjalnych pułapek ropo- i gazonośnych. Podobnego charakteru były badania przerostów skał ilastych w pokładach węgla GZW,

DZW i LZW. Efektem tego były liczne publikacje, opracowania dla przemysłu, referaty na sympozjach i konferencjach naukowych. Z prac dotyczących metod badań stosowanych w petrografii na uwagę zasługuje pierwsze wydanie w języku polskim podręcznika pt. Stolik uniwersalny, autorstwa W. Heflika i W. Parachoniaka (Wyd. Geologiczne, 1971), a także pozycji dotyczących oznaczenia składu chemicznego i wieku bezwzględnego minerałów metodą porównywania dyspersji dwójłomności oraz pracy pt. „Określenie orientacji optycznej w plagioklazach przy użyciu kątów Eulera na stoliku uniwersalnym”.

Prof. dr hab. Wiesław Heflik jest twórcą krakowskiej szkoły gemmologii oraz jednym z nielicznych jej propagatorów w skali całego kraju. On to wraz z doc. dr. inż. N. Sobczakiem z Warszawy i prof. dr. hab. M. Sachanbińskim z Uniwersytetu Wrocławskiego podjęli na początku lat 80. XX w. starania o powołanie do życia Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego. W latach 1988-94 pełnił funkcję Prezesa, a następnie w latach 1995-2009 – wiceprezesa PTGem. W. Heflik jest też autorem i współautorem 6 podręczników i książek z tego zakresu. Do osiągnięć w dziedzinie gemmologii należą także liczne artykuły dot. m.in. jaspisów, turkusu, chryzoprazu, kwarcu ametystowego, skrzemieniałych pni drzewnych, jaspilitu i in., w których współautorami są m.in. M. Pawlikowski, L. Natkaniec-Nowak, B. Kwiecińska i M. Dumańska-Słowik. 

Na oddzielne podkreślenie zasługuje działalność dydaktyczna prof. Wiesława Heflika. Przez długi okres pracy w AGH (lata 1958-2003) prowadził wykłady, ćwiczenia i seminaria z przedmiotów mineralogia, petrografia, surowce ceramiczne, metody badań minerałów i skał, a w ostatnim 30-leciu także z przedmiotu gemmologia na Wydziałach Geologiczno-Poszukiwawczym (obecnie Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska), Górniczym oraz Ceramicznym (obecnie Inżynierii Materiałowej i Ceramiki) AGH, na studiach dziennych i zaocznych. Przez trzy lata (1982-1985) był także wykładowcą petrografii na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Wypromował kilkudziesięciu mgr. inż. z zakresu mineralogii, petrografii i surowców ceramicznych oraz 10 doktorów. Opiniował kilkadziesiąt prac doktorskich, kilka prac habilitacyjnych oraz dorobek kandydatów do tytułów profesorskich.

Przez 21 lat (1971-1992) prof. W. Heflik pełnił funkcję kierownika Zakładu Petrografii Instytutu Surowców Mineralnych Wydziału Geologiczno-Poszukiwawczego (potem Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska) AGH oraz przez okres 3 kadencji w latach 1971-1979 funkcję prodziekana ds. dydaktycznych na Wydziale Geologiczno-Poszukiwawczym AGH.

Jest wielokrotnym laureatem nagród Ministra Szkolnictwa Wyższego i Techniki MEN i Rektora AGH. Jest członkiem wielu towarzystw i organizacji naukowych krajowych i zagranicznych. Prof. dr hab. Wiesław Heflik został odznaczony m.in. Medalem

Komisji Edukacji Narodowej (1983), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1976), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2001) i in.

Jak widać, rezultatami swojej działalności zarówno na niwie naukowej jak i dydaktycznej prof. dr hab. W. Heflik mógłby obdzielić co najmniej kilka osób. Jego wyjątkowo aktywna działalność trwa nadal, pomimo że od kilku lat jest już na emeryturze.

dr inż. Lucyna Natkaniec-Nowak


Edward Rakowicz

Edward Rakowicz jest absolwentem Politechniki Warszawskiej, którą ukończył w 1963 r. na Wydziale Mechaniki Precyzyjnej. W 1982 r. ukończył studia podyplomowe w zakresie normalizacji i jakości na Politechnice Poznańskiej. Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, posiada tytuł Gemmologa Dyplomowanego PTGem oraz tytuł Członka Fachowego Niemieckiego Towarzystwa Gemmologicznego.

Mgr inż. Edward Rakowicz po ukończeniu studiów wyższych w 1963 r. w Warszawie, przenosi się do Poznania, gdzie po ukończeniu studiów podyplomowych podejmuje pracę w Zakładzie Teletechnicznym zajmującym się technicznymi aspektami telekomunikacji. Zakres wykonywanej pracy obejmował głównie problematykę standaryzacji i kontroli jakości. W tym też kierunku uzupełnia swoje wykształcenie na studiach podyplomowych na Politechnice Poznańskiej. Jednak rygory, które ze względu na rodzaj produkcji obowiązywały w tym zakładzie nie sprzyjały podejmowaniu jakichkolwiek prac własnych o charakterze innowacyjnym, dlatego też po kilku latach przenosi się do poznańskiego oddziału Kombinatu Wyrobów z Metali Szlachetnych i Platerów „Polsrebro”. Kierując tam w latach 1983-92 Pracownią Gemmologiczną zajął się problematyką klasyfikacyjną i kontroli jakości wyrobów z metali i kamieni szlachetnych. Mając do dyspozycji dobrze wyposażoną pracownię, dostosowuje dla potrzeb kontroli odbioru jakościowego kamieni i wyrobów, mało znane wówczas w przemyśle zdobniczym, metody fizykochemiczne wykorzystujące dla celów diagnostycznych istnienie związków pomiędzy właściwościami fizycznymi i chemicznym,i a ich wewnętrzną strukturą i składem chemicznym.

Na podstawie powyższych opracowań oparto w tamtych latach odbiór jakościowy kamieni szlachetnych w jednostkach handlowych i usługowych Zakładu Wyrobów z Metali Szlachetnych w Poznaniu. Za całokształt prac autorskich przy opracowaniu w/w zagadnień oraz opracowaniu zasad wyceny oszlifowanych diamentów otrzymał nagrodę specjalną od dyrektora Kombinatu „Polsrebro” w Warszawie.

W latach 1991-93 uzyskał dyplom w zakresie znawstwa kamieni szlachetnych (diamentów, kamieni kolorowych i pereł), wydany przez Niemieckie Centrum Szkolenia Gemmologów w Idar-Oberstein. W latach 1993-2001 był rzeczoznawcą ds. jubilerstwa i gemmologii w Przedsiębiorstwie Handlowym „Jubiler” Sp. z o.o. w Poznaniu. Pod koniec 2001 r. przeszedł na emeryturę, ale dalej pozostał aktywny zawodowo.

W 2002 r. został powołany na rzeczoznawcę ds. jakości wyrobów jubilerskich i kamieni szlachetnych przez wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej w Poznaniu. W związku z tym jest powoływany przez prokuraturę i sądy oraz komorników sądowych na biegłego w celu wydania opinii dotyczących wartości handlowej wyrobów jubilerskich. Z jego wiedzy specjalistycznej korzystają również Rzecznicy Konsumentów i Sąd Konsumencki przy rozstrzyganiu spraw spornych w zakresie jakości wyrobów i usług jubilerskich.

Mgr inż. Edward Rakowicz to pasjonat gemmologii doświadczalnej, ale też niestrudzony propagator szkolenia i nauczania opartego na eksperymencie. Od połowy lat 70. jest zapraszany do prowadzenia zajęć z zakresu jubilerstwa i gemmologii. W latach 1965-92 był wykładowcą przedmiotów zawodowych w zakresie złotnictwa i gemmologii w Zakładzie Doskonalenia Zawodowego (Poznań, Wrocław), centrali handlowej P.H. ”Jubiler”, izbach rzemieślniczych i cechach branżowych. Od kilku lat jest stałym wykładowcą Centralnego Ośrodka Kształcenia Gemmologów PTGem. W ramach zajęć fakultatywnych prowadzi również okolicznościowe wykłady z gemmologii dla studentów geologii na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Jest autorem lub współautorem licznych artykułów ważnych dla dziedziny jubilerstwa i gemmologii, zamieszczanych w różnych czasopismach branżowych, a także autorem skryptów opracowanych dla potrzeb szkoleniowych jubilerów w zakresie gemmologii.

Kolega Edward Rakowicz jest od 1988 r. członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego. Polskie Towarzystwo Gemmologiczne odznaczyło go złotą odznaką za całokształt pracy na rzecz PTGem oraz zasługi w krzewieniu wiedzy gemmologicznej. Obecnie pełni funkcję członka Zarządu Głównego oraz Sekretarza Regionalnego w Poznaniu.

Od 2001 r. reprezentuje PTGem w Komitecie Technicznym ds. Jubilerstwa przy Polskim Komitecie Normalizacyjnym, gdzie bierze aktywny udział w pracach normalizacyjnych z zakresu jubilerstwa i gemmologii. Posiada zaszczytny tytuł Gemmologa Dyplomowanego PTGem oraz tytuł Członka Fachowego Niemieckiego Towarzystwa Gemmologicznego.

Ze względu na swoje szczególne przymioty osobiste jest niezwykle ceniony w środowisku gemmologicznym.

 Nikodem Sobczak


Prof. dr hab. Michał Sachanbiński

Prof. dr hab. Michał Sachanbiński urodził się 20 stycznia 1934r. w Szpitówce k. Żytomierza. Od 1956r. jest związany z Wrocławiem, gdzie w 1962r. ukończył geologię na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracę zawodową rozpoczął w 1963r. w Zakładzie Mineralogii i Petrografii UWr. Przechodząc wszystkie szczeble drabiny akademickiej od pracownika laboratoryjnego do profesora zwyczajnego.

Profesor M. Sachanbiński jest członkiem wielu komitetów i towarzystw naukowych m.in. Komitetu Nauk Mineralogicznych PAN, przewodniczącym Komitetu Nauk o Ziemi Oddziału Wrocławskiego PAN, członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego i Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, w którym od chwili jego utworzenia do 2010r. sprawował funkcję wiceprezesa. Od 1972 do 2007r. reprezentował Polskę w Komisji Muzeów i Komisji Gemmologii w Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej IMA. Profesor M. Sachanbiński, wspólnie z dr. M. Witkiewiczowi, zorganizował w Instytucie Nauk Geologicznych UWr. Muzeum, którego do 2009r. był kierownikiem. Od 1975r. jest członkiem Rady Naukowej Muzeum Ziemi PAN. Wielką zasługą Profesora jest utworzenie pierwszego w Polsce Zakładu Gemmologii.

Jest współorganizatorem i rektorem Szkoły Wyższej Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania we Wrocławiu, w której utworzono specjalność „Jubilerstwo i rzeczoznawstwo kamieni szlachetnych”.

Dorobek naukowy Profesora określają 132 publikacje specjalistyczne i 51 prac popularno- naukowych, wśród których daje się wyróżnić kilka kierunków prowadzonych indywidualnie przez Profesora lub w zespołach (wymienię kilka nazwisk współpracowników: J. Janeczek, A. Micyk, M.O. Jędrysik, M. Suszkiewicz, J. Chojcan, K. Łobos, T. Pawlik oraz często współpracujący: J. Płatonow, F. Czechowski i inni).

1) w zakresie mineralogii: opisanie mineralizacji apatytowej w Górach Sowich; opisanie po raz pierwszy wspólnie z J. Janeczkiem wystąpienia stilpnomelanu w pegmatytach magmowych; dokumentacja złoża talku i wermikulitu w Wirach; wyjaśnienie genezy złóż magnezytu na Dolnym Śląsku; odkrycie platyny rodzimej i in. Platynowców w masywie serpentynitowym Szklar; rozpoznanie wystąpień thulitu i inne. Zasługą profesora było też udowodnienie szkodliwości dla środowiska eksploatacji i przeróbki serpentynitów.

2) w zakresie geochemii: wniósł On znaczny wkład w poznanie geochemii skał magmowych i wylewnych Dolnego Śląska; problematyce tej poświęcił kilka prac, w tym opracowanie monograficzne „Granity obszaru przedsudeckiego w świetle badań geochemicznych”; opracował i przedstawił przesłanki i oznaki występowania złóż polimetalicznych w skałach krystalicznych tego regionu opisane w specjalnej publikacji zamieszczonej w monografii pt. „Stan rozpoznania strukturalnego i poszukiwań złóż rud”.

Jest współautorem zastosowań spektralnej mikroanalizy ze wzbudzeniem laserowym w naukach geologicznych i konstrukcji urządzenia do fotoneutronowej analizy berylu a także metody pomiaru mikroporowatości minerałów; za pionierską należy uznać prace z zakresu zastosowania anihilacji pozytonów w badaniu minerałów.

3) w zakresie gemmologii: od początku swojej działalności idzie śladami swego Mistrza, prof. K. Maślankiewicza zajmując się mineralogią kamieni szlachetnych i ozdobnych. Pierwsze wyniki badań dotyczące kamieni przedstawiał na posiedzeniach naukowych Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego i Polskiego Towarzystwa Nauk o Ziemi, w ramach którego utworzył Ogólnopolską Sekcję Gemmologii. W ten sposób zainicjował w kraju ruch zbieractwa minerałów, organizując we Wrocławiu w 1964r. pierwszą w Polsce Giełdę Minerałów. W latach 70- tych prowadził zajęcia na licznych kursach „Rzeczoznawstwa jubilerskiego”. W tym czasie opisał beryl i akwamaryn z Karkonoszy a w 1976r. opublikował studium pt. „Krajowe naturalne surowce jubilersko- ozdobne”. W latach następnych ukazuje się Jego autorstwa książka „Kamienie szlachetne i ozdobne Śląska” (2 wydania) oraz we współautorstwie „Zbieramy kamienie ozdobne” i „Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych”. Z prac eksperymentalnych i badawczych godne uwagi było opisanie naturalnego prasiolitu na Dolnym Śląsku, udokumentowanie złoża agatów w Górach Kaczawskich oraz opisanie złoża nefrytu w kamieniołomie serpentynitu w Nasławicach. Wiele uwagi poświęcił Profesor chryzoprazowi. Wykazał, że ów cenny kamień jest mieszaniną różnych odmian skrytokrystalicznej krzemionki: chalcedonu, kwarcu, moganitu i dużej ilości opalu. Wyniki badań opublikował w artykułach przeglądowych m.in. w czasopiśmie „Jewelry Making Gems and minerals” oraz książce pt. „Gems Minerals”. Ustalił również (praca zespołowa, z udziałem mineralogów spoza Polski), że piękna zielona barwa chryzoprazu pochodzi od manometrycznych wrostków zawierających nikiel minerałów ilastych, pimelitu i Ni- aerolitu. Podsumowaniem wieloletnich badań Profesora M. Sachanbińskiego nad mineralogią i geologią złóż chryzoprazów było wystąpienie na XXVII Międzynarodowym Kongresie Geologicznym (1984r.) w którym przedstawił pogląd na genezę złóż chryzoprazów, iż nie są to utwory wietrzeniowe chemiczno- rezydualne lecz mają genezę pneumohydrotermalną. Późniejsze badania izotopów tlenu potwierdziły tę tezę.

4) w zakresie petroarcheologii: wykazał niezwykłą przydatność spektroskopii Ramana w badaniach kamieni szlachetnych i ozdobnych znajdowanych w wykopaliskach archeologicznych. Dzięki wykorzystaniu tej metody, pracując wspólnie z archeologiem prof. J. Kaźmierczakiem udowodnił, iż nie są prawdziwe dotychczas głoszone poglądy jakoby większość znajdowanych kamieni szlachetnych i wyrobów z kamieniami w średniowiecznych grodach polskich pochodziła spoza kraju; wykazał, że znalezione np. na Ostrowie Tumskim kamienie pochodzą ze złóż dolnośląskich oraz, że właśnie tu, w X i XI w. znajdowała się jedna z większych szlifierni kamieni w Europie. Podobne badania dotyczące granatów i kryształu górskiego przeprowadzono w Poznaniu. Zdaniem wielu, właśnie te prace powinny być wśród gemmologów szeroko upowszechniane. Godnym odnotowania jest też znaczący udział w pracach tzw. komisji Aleksandra Gieysztora badającej klejnoty monarsze ze skarbu Środy Śląskiej. Profesor nie stroni też od popularyzacji wiedzy przyrodniczej w różnych czasopismach i tygodnikach popularno- naukowych. W latach 1995- 1998r. redagował Biuletyn Gemmologiczny wydawany przez Muzeum Mineralogiczne UWr. Jest również wnioskodawcą i organizatorem (wspólnie z A. Grodzickiem) kilku Międzynarodowych Sympozjów Gemmologicznych, ostatnie w Lwówku Śląskiem zorganizowanym pt. „Rola kamieni szlachetnych i architektonicznych w rozwoju regionu”.

5) W zakresie badań nad bursztynem: w ramach utworzonego przez siebie zespołu osób reprezentujących różne specjalności podjął badania nad bursztynem. Celem pracy było dokładne rozpoznanie ich właściwości fizykochemicznych przy wykorzystywaniu również spektroskopii anihilacji pozytonów. Uzyskano doskonałe wyniki identyfikacyjne, które zostały opublikowane i są często cytowane w kilku renomowanych czasopismach tzw. listy filadelfijskiej. Prof. Michał Sachanbiński w ciągu swojej 46-letniej pracy na UWr. Piastował wiele odpowiedzialnych stanowisk w hierarchii uczelnianej; był m.in. dyrektorem Instytutu Nauk Geologicznych UWr. oraz prorektorem tejże uczelni. Ma znaczące osiągnięcia w szkoleniu młodej kadry. Dotychczas wypromował 7 doktorów, 48 magistrów oraz był opiekunem 11 prac licencjackich. Sam również doskonalił swoje kwalifikacje na staż i stypendiach zagranicznych. Prowadził również wykłady na kilku renomowanych uniwersytetach. M. Sachanbiński jest posiadaczem wielu odznaczeń państwowych, resortowych i organizacji społecznych, w tym m.in. złotego Medalu UWr., Medalu Edukacji Narodowej oraz Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski.

 Prof. dr hab. Andrzej Grodzicki


Nikodem Sobczak

Gemmolog, metrolog, chemik

Utalentowany pracownik naukowy i aktywny menedżer nauki ściśle związany z metrologią barwy i gemmologią. Stworzył naukowe podstawy gemmologii w Polsce.  Autor wielu publikacji, m.in. z zakresu fundamentalnych zagadnień dotyczących gemmologii. Organizator nowoczesnego kształcenia gemmologów w Polsce. Był twórcą i wieloletnim przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego.

 Kilka miesięcy temu obchodziliśmy jubileusz 80-lecia Pana Nikodema Sobczaka, twórcy i wieloletniego przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego. Były kwiaty, wyrazy sympatii i podziękowania oraz krótkie przypomnienie bogatego dorobku naukowego i dokonań dla polskiej gemmologii. Wystąpień słuchałem z zainteresowaniem, i choć w wielu przedsięwzięciach brałem udział, brakowało mi pełnej wiedzy o życiorysie Jubilata, wiedząc jak trudne były powojenne lata. Poprosiłem o rozmowę i oto skrót tego co usłyszałem.

Urodził się w Zgłowiączce (Kujawy) w rodzinie nauczycielskiej. Tu pod okiem ojca, kierownika szkoły, pobierał pierwsze nauki i poznawał patriotyczne tradycje.

W 1939 r. zaraz na początku okupacji Niemcy aresztują ojca i wkrótce mordują Go w okrutny sposób. Rodzinę ratują miejscowi chłopi ukrywając jej członków w zaroślach rzeki Zgłowiączki, a następnie przewożą ich (pojedynczo) w okolice Mławy, gdzie rodzina żyła i pracowała w rozproszeniu.

W 1943 r. młody Nikodem Sobczak, rozpoznany przy próbie zdobywania broni, musi uciekać. Schronienie i opiekę znajduje w oddziale specjalnym kpt. Fula (K. Kuligowski). Po odpowiednim przygotowaniu pełni funkcję specjalnego kuriera podokręgu „Wkra”. W czasie jednej z takich wypraw wpada w obławę, zostaje aresztowany i przewieziony do gestapo w Ciechanowie. Mimo tortur nie załamał się. Przy pierwszej nadarzającej się okazji ucieka z transportu. Wraca do oddziału. Intensywnie leczony zostaje jako tako „posklejany” i przydzielony do punktu legalizacyjnego „Apasz”. O tej niezwykłej ucieczce z gestapo mówiono bardzo wiele i jeszcze dziś pojawiają się różnorodne okupacyjne opowieści. Dr N. Sobczak pokazał mi kilka z nich.

W grudniu 1944 r. w następstwie olbrzymiej „wsypy” dziesiątki osób aresztowano, a większość kryjówek zostaje zdekonspirowana. Wraz z grupą kolegów postanawiają poszukać bezpiecznego miejsca. Wybierają Miłomłyn (Libemühl) w byłych Prusach Wsch. i tam na „lewe papiery” dołączają do pracujących Polaków. Po kilku tygodniach miasteczko zdobywają Rosjanie. Młody Sobczak poznaje smak frontowego zezwierzęcenia i strachu. Natychmiast wraca do rodziny. Podejmuje naukę w mławskim gimnazjum. Wydaje się że czas konspiracji i walki minął. Niestety, zostaje aresztowany tym razem przez NKWD. Wskutek licznych interwencji zostaje zwolniony i natychmiast, po zakończeniu roku szkolnego, wraz z rodziną, wyjeżdża do Słupska. Rozpoczyna naukę w nowo otwartym gimnazjum. Włącza się również, mając za duchowego powiernika niezłomnego ks. Zieję, w organizację harcerstwa. Jednak wieści jakie napływają do Słupska z centralnej Polski są porażające. Skrytobójcze mordy i aresztowania, represjonowani są również jego okupacyjni koledzy. Zawiązuje zatem tajną organizację i włącza ją w ROAK. Zdobyte uprzednio doświadczenia okazały się niezwykle cenne. Tworzy kilkanaście młodzieżowych grup oporu ROAK w całej Polsce – od Świnoujścia, Słupsk, Mławę, Pruszków po Toruń. W szkole bywa „rzadko” a absencję uzasadnia koniecznością leczenia w Warszawie. W tym czasie liczy się dla niego tylko walka z sowiecką i komunistyczną dominacją (zob. Atlas organizacji niepodległościowych..., IPN, 2007). Za najważniejsze uznano akcje propagandowe realizowane poprzez ulotki ośmieszające, napisy i in. Z broni wolno było korzystać tylko w przypadku zagrożenia życia. Jednak mimo niezwykłej ostrożności i daleko posuniętej izolacji poszczególnych grup, wskutek postępującej penetracji przez UB środowisk repatriantów zaczynają pojawiać się niegroźne „wpadki”. N. Sobczak postanawia zmienić miejsce zamieszkania. Decyzję przyspiesza tragiczne w skutkach podpalenie domu w którym mieszkał. Była to zemsta lokalnych aktywistów Hitlerjugend za poszukiwanie i ujawnianie miejsc ukrywania broni, dokumentów i mundurów SS.

We wrześniu 1946 r. przenosi się do Grójca, następnie Mławy, Pruszkowa, by wreszcie na jakiś czas osiąść w Państwowym Domu Dziecka w Toruniu. W gimnazjum im. Kopernika zdaje tzw. małą maturę. W dalszym ciągu aktywnie działa w konspiracji. Jednak nad naszym bohaterem zbierają się czarne chmury. Wie, że aresztowanie jest tylko kwestią czasu. Uzgadnia z kolegami z częściowo zdekonspirowanej słupskiej i pruszkowskiej grupy, szczegółową legendę ewentualnych zeznań, biorąc całą odpowiedzialność na siebie. We wrześniu 1947 r. zostaje aresztowany. W zeznaniach przyjmuje taktykę łączenia faktów bieżących z faktami z okresu okupacji. Nie pomagają psychiczne szykany oraz fizyczne „zabiegi” przez które traci władzę w nogach i przestaje chodzić. Na przesłuchania jest noszony. Wreszcie ląduje w Zakładzie Psychiatrycznym  „Dziekanka”, jak mawiali strażnicy „na wieczne zatracenie”. Ale i tu sprzyjało mu szczęście a troskliwość lekarzy przywróciła mu częściową sprawność ruchową. Dalszy pobyt w Dziekance był więc niemożliwy. Zostaje przewieziony do Szczecina, a w sierpniu 1948 r. staje przed wojskowym Sądem Rejonowym i zostaje skazany na 15 lat więzienia. Bardzo chory zostaje po kilku miesiącach amnestionowany. Przyjeżdża do Warszawy. Intensywnie leczony (prof. Plocker) podejmuje naukę na Studium Przygotowawczym przy Politechnice Warszawskiej. Bardzo dobre wyniki w nauce sprawiły, że w 1949 r. zostaje bez egzaminu przyjęty na studia na Wydz. Chemii Politechniki Warszawskiej. Kończy kurs inżynierski i podejmuje pracę w Katedrze analizy Technicznej i Towaroznawstwa na stanowisku młodszego asystenta, jednocześnie dalej studiując. Kolejno awansowany w 1965 r. zostaje adiunktem. Bierze udział w wielu pracach analitycznych, w tym np. badających przydatność różnych typów pieców do spalania węgla brunatnego oraz opracowujących sposób rafinacji siarki. Za prace te otrzymuje dwukrotnie nagrodę Ministerstwa Przemysłu Chemicznego.

W tym czasie po raz pierwszy spotyka się z problematyką gemmologii. Sprawił to prof. Tadeusz Wojno, wybitny polski krystalograf, do którego na miesięczną praktykę na własną prośbę został przez Katedrę delegowany. W Katedrze u prof. Wojny przebywał 6 miesięcy. Odtąd gemmologia stała się jego nieoficjalną pasją.

W połowie 1964 r. broni pracę doktorską i wkrótce dzięki staraniom prof. J. Minczewskiego wyjeżdża do Szwecji. Celem wyjazdu są ustalenia zakresu pracy habilitacyjnej wspólnie z dr. Svensonem. Zaproszony przez sławnego grafika Słanię bierze udział w okolicznościowym spotkaniu koła Lwowian.

Poznaje tam wiele osób, w tym gen. Tokarzewskiego twórcę ZWZ (poprzedniczka AK), co nie uszło uwadze SB. W styczniu 1966 r. zostaje zatrzymany, a wobec odmowy szkalowania Polonii aresztowany i skazany na 6 miesięcy bezwzględnego więzienia i grzywnę. Powiększył się zatem rejestr skazań. Musi odejść z Politechniki; nieaktualne stają się też ustalenia dotyczące habilitacji. Podejmuje prace w Centralnym Urzędzie Jakości i Miar. W krótkim czasie tworzy od podstaw Laboratorium Chemii Ogólnej, Chemii Analitycznej i Spektroskopii. Pracuje nad wzorcami materiałowymi i kolorometrycznymi. Współuczestniczy też w pracach zespołu nt. Danych Standardowych realizowanych przez CODATA (początek internetu). Zostaje z-cą kierownika Zakładu Fizykochemii. Niestety rejestr skazanych uniemożliwia mu realizację własnych koncepcji, przede wszystkim nt. gemmologii i barwy. Pewną satysfakcje daje mu powierzenie opieki nad Urzędami Probierczymi. W tym czasie w Urzędzie Probierczym w Krakowie gromadzone są wzorce i aparatura do fakultatywnego badania kamieni. Inicjatywa ta była już podnoszona wcześniej przez prof. K. Maślankiewicza i dyrektora Urzędu dr J. Janika.

Ważnym osiągnięciem dr N. Sobczaka były zakończone w 1970 r. starania o utworzenie w Warszawie 2 szkół policealnych: Analizy Chemicznej i Metrologii Fizykochemicznej. Uzasadnia potrzebę ich powstania, organizuje zespół nauczający, gromadzi aparaturę i opracowuje programy nauczania. Za zgodą Ministerstwa Oświaty i Prezesa CUJiM zostaje dyrektorem tych szkół. Równocześnie w instytucji macierzystej bierze aktywny udział w realizacji pracy pt. Podstawowy Wzorzec Higrometryczny pod kierunkiem prof. K. Kostyrko, za co otrzymuje nagrodę Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

W połowie 1973 r. dr N. Sobczak zostaje mianowany na stanowisko docenta, a następnie awansowany na stanowisko p.o. kierownika Zakładu. Drogę do tych nominacji dało zatarcie skazania, jakie nastąpiło w wyniku inicjatywy podjętej przez I Prezesa Sądu Najwyższego prof. Rezicha. Dalsze starania o uzyskanie tytułu profesora, mimo wniosku Rady Naukowej Metrologii, były skutecznie przez odpowiednie władze blokowane.

W tym samym roku doc. N. Sobczak uruchamia w czasopiśmie naukowo-technicznym „Normalizacja” dział „Metrologia”, którego zostaje redaktorem. Otworzyło to drogę do szerokiego publikowania tematyki gemmologicznej. Rozpoczęto ją od druku (w odcinkach) Małej Encyklopedii Kamieni Szlachetnych.

Dalsze dokonania tego utalentowanego naukowca i aktywnego menedżera na niwie naukowej były już ściśle związane z metrologią barwy i gemmologią. W tym czasie gruntownie pogłębia wiedzę z zakresu optyki kryształów, mineralogii i petrografii, dziedzin ściśle związanych z gemmologią.

W końcu 1977 r. doc. N. Sobczak zostaje mianowany kierownikiem Samodzielnego Laboratorium Światła i Barwy, które przekształca w Zakład Promieniowania Optycznego, dając tym samym możliwość znacznego rozwoju fotometrii i barwy. W Zakładzie lokalizuje duże i prężne, kilkunastoosobowe laboratorium gemmologii. Od tej pory gemmologia zyskuje w Polsce solidne podstawy. Ciągle jednak brakuje sprzętu, wzorców a także literatury. Powstaje wiele opracowań z zakresu systematyki kamieni szlachetnych i poprawnego nazewnictwa. Przenoszone są na grunt polski ustalenia CIBJO i in. organizacji. Stała gruntowana współpraca z wieloma ośrodkami gemmologicznymi w Polsce (Uniwersytet Wrocławski, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie) i zagranicą zaowocowała powstaniem Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, którego był wieloletnim przewodniczącym. Innym przedsięwzięciem godnym uwagi było tez powołanie i zorganizowanie Centralnego Ośrodka Probiernictwa i Gemmologii. Ośrodek miał merytorycznie wspomagać Urzędy Probiercze oraz przygotować je do przejęcia fakultatywnego badania kamieni; także porządkowaniem spraw rzeczoznawców, ich ustanawianiem i rejestracją w Naczelnym Sądzie Arbitrażowym.

Nie zaniedbywał też doc. N. Sobczak  kwestii związanych z propagowaniem wiedzy gemmologicznej. Sam lub we współpracy z innymi pracownikami, w tym zwłaszcza synem Tomaszem, publikuje ok. 40 artykułów na temat gemmologii i barwy oraz kilka opracowań zwartych; wśród tych ostatnich na szczególne wyróżnienie zasługuje wydanie w 1998 r. PWN, pierwszej w świecie Wielkiej Encyklopedii Kamieni Szlachetnych i Ozdobnych. Dzieło zostało wysoko ocenione przez znawców gemmologii w kraju i zagranicą. Wyróżnienie to stanowiło wielką satysfakcję za lata mozolnej pracy w sięgnięciu do wszystkich źródeł poczynając od antyku.

Wspomniałem o metrologii barwy. To dziedzina, której obok gemmologii, doc N. Sobczak poświęcał wiele uwagi. Tworzy nowoczesne stanowiska pomiarowe dla różnych geometrii pomiarów. Wydaje wraz z J. Pietrzykowskim monografię pt. „Wzory i tabele kolorymetryczne”, aktywnie uczestniczy jako delegat Polski w pracach AIC. Zabiegi okazały się merytorycznie niezwykle cenne, co pozwoliło sprostać wielkiemu wyzwaniu polegającym na ustaleniu, zdefiniowaniu i kolorymetrycznym opisie polskich barw narodowych. Dziś patrząc na te barwy warto pamiętać, że ustalił,  zdefiniował i opracował je człowiek, którego droga życiowa była tak trudna. Nic więc dziwnego, że Walne Zgromadzenie PTGem przez aklamację wybrało go swoim Honorowym Przewodniczącym.

Prof. dr hab. Wiesław Heflik